Zorgvlied gaat terug in de tijd

Zorgvlied - Oude tijden herleven komende zomer op het landje naast camping De Hertenweide aan de aan De Ruyter de Wildtlaan in Zorgvlied. Daar wordt door vrijwilligers van werkgroep Veldoven Zorgvlied een échte veldoven gebouwd. Dergelijke ovens werden ruim honderd jaar geleden gebruikt om stenen te bakken voor de bouw van honderden koloniehuisjes.

In de tweehonderd jaar geleden door generaal Johannes van den Bosch gestichte Koloniën van Weldadigheid, zijn destijds in korte tijd honderden woningen uit de grond gestampt. Maar hóe werd er in die tijd precies gebouwd? Met wat voor stenen werden de huizen gemetseld? En hoe zijn de stenen in die periode, zo’n 200 jaar geleden, gebakken? Het zijn vragen die deze zomer een antwoord krijgen tijdens een bijzonder experiment van Stichting Historische Steenbakkerij Zorgvlied.

Geschiedenis

Een veldoven werd vroeger opgebouwd voor de éénmalige stook van bakstenen. Dat gebeurde in de nabijheid van de plaats waar een huis of boerderij werd gebouwd. De oven bestond uit niets meer dan te bakken stenen, waartussen brandgangen waren voor de turf die als brandstof diende. De buitenkant werd dichtgesmeerd met leem en onderin en bovenin waren gaten om turf bij te vullen en om het vuur te regelen.

Een stook voor het bakken van voldoende stenen duurde in totaal ongeveer zes weken: drie voor het opbouwen en branden en daarna drie weken voor het afkoelen. De stook werd ook wel een ‘boerenstook’ genoemd. Dit omdat boeren zelf regelden wanneer een boerderij moest worden gebouwd. Soms met reizende, ingehuurde krachten die verstand hadden van deze manier van steen bakken, samen met wat plaatselijke, losse arbeiders. Het ambacht is in Nederland volledig verloren gegaan.

In 2018 vonden de initiatiefnemers van de veldoven in Zorgvlied in het Duitse Lage bij Bielefeld een steenbakkerijmuseum waar de oude techniek van veldoven stoken nog twee keer per jaar wordt toegepast. De bouw en stook in Zorgvlied deze zomer vindt plaats onder begeleiding van steenindustrie Strating uit Oude Pekela.

Onderwijsproject

Zo’n 40 vrijwilligers uit Zorgvlied en omgeving zijn betrokken bij het project Veldoven Zorgvlied dat een initiatief is van Annemieke Bruursema, Paul Gols, Hans Salverda, Willem Reitsma en Thijs van Buuren. Tussen 15 juni, wanneer de vrijwilligers beginnen met leem kneden en bakstenen vormen, en het bakken van de ongeveer 700 honderd stenen op zaterdag 7 augustus, is het proces aan de Ruyter De Wildtlaan voor iedereen te volgen.

De weken vóór deze ‘stook’ komen bijna tweehonderd kinderen van basisscholen uit Westerveld, Weststellingwerf en Ooststellingwerf een handje helpen. Willem Veurman, voormalig directeur van de Meester K.J. Dijkstraschool in Elsloo, en oud-docent Thijs van Buuren staan garant voor de onderwijskundige aanpak die hoort bij dit initiatief. De kinderen kneden de leem en helpen met het vormen van de te bakken stenen.

Bewoners van de regio, toeristen en andere belangstellenden zijn welkom tijdens enkele weekenden waarin niet alleen wordt gewerkt, maar ook voorlichting wordt gegeven. Wetenswaardigheden over het hele proces en de steenoven zijn te vinden op www.veldovenzorgvlied.nl.

In het kwartaalblad Opraekelen van de Historische Vereniging Gemeente Diever wordt in de zomereditie met verhalen ook uitgebreid stilgestaan bij het project Veldoven Zorgvlied.