Historische rubriek over de ouderdom van Lhee

Sinds enkele jaren zijn enkele Lheeders en Dwingelers bezig met het onderzoeken van de préhistorie van Lhee. Alle disciplines worden aangehaald voor een zo goed mogelijk overzicht. Oude opgravinggegevens en losse vondsten zijn geraadpleegd, proefboringen worden gedaan en de eminence grise van archeologisch Nederland, de onlangs overleden professor Tjalling Waterbolk, werd ingeschakeld.

In grote lijnen is hierdoor een mooi beeld geconstrueerd van Lhee van voor de geschiedschrijving. Op gezette tijden zijn er fietstochten in de omgeving met uitleg van de resultaten.

De historie zelf begint in 944. In dat jaar stonden er volgens een belastingaantekening 11 boerderijen in de marke van Lhee, tegen 5 in Dwingeloo, 3 in Leggeloo en 6 in Eemster. De laatste twee dorpen behoorden tot 1811 bij Diever.

Waardelen

Gaandeweg groeide de bevolking van Dwingeloo, inclusief het Westeinde, sterker, waardoor dit dorp de kern werd van het kerspel. In de eeuwen erna wordt weinig over Lhee geschreven; pas in 1300 krijgen we weer zicht op het aantal boerenplaatsen. Lhee is dan, gerelateerd aan de toen vastgestelde waardelen, gegroeid tot een dorp met 18 boerderijen.

Vanaf het begin van de 17e eeuw krijgen we een beter zicht op de bevolkingsgroei en wordt het ook duidelijk wie de boerderijen en keuterijen bewoonden. Lhee telde toen 29 huizen en het gebied bestreek het huidige Noord-Lhee en Zuid-Lhee. Door de belastingregisters van de drie eeuwen daarna aan elkaar te koppelen is van een paar boerenplaatsen een goed overzicht weten te creëren.

Herbergier

Lhee 95, de huidige woning van het echtpaar De Goede-Blom, blijkt al eeuwen oud te zijn en met als één van de eerst gevonden bewoner een zekere Albert Hendriks in 1630. Een eeuw later is het in gebruik door herbergier Jan Bertels. De boerderij is vervolgens te koppelen aan diverse families met begin 19e eeuw Gelmer Roelofs van Noord als verhuurder. Van Noord zelf bewoonde een boerderij, zijn achternaam zegt het al, in Noord-Lhee, staande op het weiland tussen Lhee 5 en Lhee 8. De laatste is de oude stamboerderij van de familie Wesseling en waarvan al leden in de 16e eeuw zijn getraceerd. De boerderij oogt nieuw: een aantal jaren geleden is hij intensief gerenoveerd. Lhee 68 was ook eeuwenlang van de Wesselings, maar is van jonger datum. Een jaartalanker met 1746 siert de voorgevel.

Lhee 100 is in de 19e eeuw herbouwd, al gaat de bewoningsgeschiedenis van de boerenplaats terug naar midden 17e eeuw. En tenslotte is van Lhee 96 ook de eigenaar uit 1630 gevonden, een zekere Roelof Leffers; diens opvolger, de familie Ovinge, heeft de boerderij daarna generaties lang in bezit gehad.

Erwin de Leeuw