Uit een rijk verleden: Decauvillebaan in Oude Willem

Bij de ontginning/vervening van het Drents-Friese Oude Willemsveld, begonnen in 1910, werd gebruik gemaakt van een Decauvillebaan, een smalspoorlijn. De lijn begon bij de Drentse Hoofdvaart in Hoogersmilde nabij ‘Het Rietendak’ en vertakte zicht door het gebied Oude Willem. Het smalspoor liep vanaf de Drentse Hoofdvaart over de huidige Bosweg in Hoogersmilde en sloeg bij de Oude Willemsweg af naar het eindpunt, de huidige aansluiting van de Oude Willemsweg op de Bosweg/Waterenseweg.

De spoorlijntjes, met een breedte van ongeveer 70 centimeter, waren vrij gemakkelijk te verplaatsen als men begon met het ontginnen van een ander gebied. De kiepkarretjes, lorries, werden getrokken door een kleine compacte locomotief.

Opneembaar spoor

De uitvinder van het geheel ijzeren opneembare spoor was de Fransman Paul Armand Decauville (1846-1922), suikerfabrikant. In de natte herfst van 1875 redde deze uitvinding zijn oogst en opende dit voor hem een nieuwe carrière, het produceren van opneembaar smalspoor met bijbehorende lorries en later ook stoomlocomotieven.

Het smalspoor kende geen wissels en bochten. De aftakkingen waren haaks en hier en op de eindpunten bevonden zich draaischijven, die het afslaan of terugkeren mogelijk maakten. Dit was een tijdrovend karwei omdat deze schijf per keer één wagentje kon draaien. Met handkracht werd iedere keer een wagentje op en af de draaischijf geduwd. Het was ook gevaarlijk werk. Bekend is dat een arbeider zijn hand tussen de draaischijf kreeg waarbij een vinger finaal werd afgeknepen.

Kunstmest en zaaigoed

Nadat het gehele gebied was ontgonnen, werd het smalspoor door de daar inmiddels gevestigde landbouwers gebruikt voor transport van kunstmest, zaaigoed e.d. van en de landbouwproducten naar de Drentse Hoofdvaart bij Hoogersmilde. De trekkracht was toen met behulp van paarden.

Bij de boerderij ‘De Uilenhorst’ liep de smalspoorlijn door de stal en voerden de lorrie het veevoer tot voor de koeien. Bekend is dat men in 1930 voor dit gebruik 68 gulden moest betalen aan de Staat der Nederlanden. Voor de jeugd was dit vervoer prachtig speelgoed die, als ze de kans daartoe kregen, met deze lorries gingen rijden. Om de beurt werden de lorries dan geduwd en een enkele keer leidde dit tot ongelukjes met lichamelijk letsel.

Toen in de jaren dertig van de vorige eeuw fatsoenlijke wegen werden aangelegd, is de smalspoorlijn opgeheven. Verondersteld wordt dat een schaapherder, oude Willem genoemd, de naamgever is van dit gebied dat nu grotendeels deel uitmaakt van het nationaal park Het Drents-Friese Woud.